E-recepta a powiadomienia SMS są powiązane przez dane kontaktowe zapisane na koncie użytkownika. System nie ustala numeru telefonu na podstawie numeru PESEL – wiadomość z czterocyfrowym kodem jest wysyłana na numer podany w ustawieniach Internetowego Konta Pacjenta, jeśli wybrano ten sposób otrzymywania informacji.
- Numer do wysyłki wiadomości można podać i zmienić w ustawieniach konta na pacjent.gov.pl.
- Sam PESEL identyfikuje osobę w systemie, ale nie zawiera informacji o jej numerze telefonu.
- Wiadomość z państwowego systemu zawiera czterocyfrowy kod dostępu i nie powinna wymagać otwierania linku.
- Dane zapisane w przychodni mogą służyć do jej własnych wiadomości i nie należy utożsamiać ich automatycznie z ustawieniami konta państwowego.
- Gdy numer jest nieaktualny, można korzystać z aplikacji mojeIKP, kodu QR, wiadomości e-mail lub wydruku informacyjnego.
Zobacz też: IKP a historia recept – jak sprawdzić leki wystawione w poprzednich miesiącach
Skąd Internetowe Konto Pacjenta (IKP) pobiera numer do powiadomień SMS?
Internetowe Konto Pacjenta (IKP) korzysta z numeru telefonu, który użytkownik podał w swoich danych kontaktowych i wskazał jako kanał otrzymywania informacji. Numer można wprowadzić po zalogowaniu na pacjent.gov.pl, przechodząc do sekcji „Moje konto” i edycji danych. Tam można także zdecydować, czy informacje mają przychodzić SMS-em, pocztą elektroniczną, czy za pośrednictwem dostępnych kanałów cyfrowych.
PESEL pełni inną funkcję. Jest identyfikatorem pozwalającym przypisać dokument medyczny do właściwej osoby w systemie, ale nie zawiera numeru telefonu. Oznacza to, że system nie „wyszukuje” numeru na podstawie samego identyfikatora. Do wysłania wiadomości potrzebne są wcześniej zapisane dane kontaktowe i aktywowanie odpowiedniej formy powiadomień. Oficjalne materiały wskazują wprost, że bezpłatny SMS zostanie wysłany wtedy, gdy numer został podany na koncie.
Ma to również znaczenie z punktu widzenia prywatności. Przegląd jakościowy Cochrane dotyczący ukierunkowanej komunikacji cyfrowej wykazał, że użytkownicy takich systemów mogą zmieniać numery telefonów, tracić urządzenia albo korzystać z telefonu wspólnie z innymi osobami. Autorzy wskazali, że takie sytuacje mogą wpływać zarówno na skuteczność komunikacji, jak i na poufność przekazywanych informacji.
Dlatego po zmianie operatora lub numeru warto sprawdzić dane zapisane na koncie. Aktualność informacji kontaktowych ma znaczenie nie tylko dla dostarczenia wiadomości, ale również dla ograniczenia ryzyka, że komunikat zdrowotny zostanie przesłany do osoby, która obecnie korzysta z dawnego numeru.
Jak system e-zdrowia przekazuje kod e-recepty po jej wystawieniu?
System e-zdrowia obsługuje elektroniczny dokument poprzez Platformę P1, a po jego wystawieniu informacja może zostać przekazana zgodnie z kanałem wybranym przez użytkownika. Przy powiadomieniu tekstowym na zapisany numer trafia czterocyfrowy kod dostępu. W aptece kod podaje się razem z numerem PESEL osoby, dla której wystawiono dokument. Alternatywnie można wykorzystać kod QR dostępny w aplikacji.
Wiadomość wysyłana przez centralny system nie powinna zawierać odsyłacza prowadzącego do strony wymagającej logowania lub płatności. Centrum e-Zdrowia informuje, że prawidłowa wiadomość tekstowa zawiera czterocyfrowy kod, natomiast wiadomość e-mail zawiera informację w pliku PDF. Nadawcą oficjalnych wiadomości jest system e-zdrowie. SMS z linkiem powinien więc wzbudzić ostrożność, zwłaszcza jeśli użytkownik nie miał ostatnio kontaktu z osobą wystawiającą dokument i niczego nie zamawiał.
Schemat komunikacji można uprościć do kilku etapów:
- Dokument zostaje wystawiony i zapisany w centralnym systemie.
- Dane są przypisywane do właściwej osoby między innymi na podstawie identyfikatora.
- System sprawdza wybraną formę otrzymywania informacji.
- Przy aktywnych wiadomościach tekstowych wykorzystuje numer zapisany w danych kontaktowych.
- Na wskazany numer przesyłany jest czterocyfrowy kod pozwalający zrealizować dokument wraz z odpowiednimi danymi identyfikacyjnymi.
SMS jest więc kanałem przekazania informacji, a nie samym dokumentem medycznym. Dokument istnieje w systemie niezależnie od tego, czy wiadomość została odczytana, a jego szczegóły można sprawdzić po zalogowaniu na konto lub w aplikacji.
Badania naukowe pokazują, że komunikacja tekstowa może być użytecznym elementem cyfrowej ochrony zdrowia. Systematyczny przegląd przeglądów Hall, Cole-Lewis i Bernhardt wykazał korzystne efekty wielu interwencji SMS w takich obszarach jak samokontrola chorób przewlekłych i przestrzeganie zaleceń terapeutycznych, choć skuteczność różniła się zależnie od celu i konstrukcji interwencji. Metaanaliza dziewięciu badań z udziałem 1121 osób z cukrzycą typu 2 również wykazała poprawę adherencji przy wykorzystaniu przypomnień tekstowych.
Czym różnią się wiadomości systemowe od informacji wysyłanych przez przychodnię?
Wiadomości centralnego systemu i informacje wysyłane bezpośrednio przez przychodnię mogą korzystać z różnych baz danych. Numer zapisany podczas rejestracji w placówce może znajdować się w jej lokalnym systemie teleinformatycznym lub karcie pacjenta, natomiast centralne powiadomienia dotyczące elektronicznych dokumentów korzystają z danych kontaktowych ustawionych w państwowych usługach cyfrowych.
Różnica jest dobrze widoczna na przykładzie centralnej e-rejestracji. Oficjalne informacje wskazują, że gdy osoba samodzielnie zapisuje się poprzez IKP, potwierdzenie trafia na numer telefonu lub adres poczty elektronicznej podany na jej koncie. Jeśli natomiast zapisania dokonuje placówka, wiadomość może zostać przesłana zgodnie z danymi kontaktowymi przekazanymi właśnie tej placówce.
Dlatego zmiana numeru podczas rozmowy z rejestracją nie musi oznaczać automatycznej zmiany wszystkich danych kontaktowych wykorzystywanych w usługach centralnych. Analogicznie zaktualizowanie danych na pacjent.gov.pl nie musi automatycznie zmieniać numeru znajdującego się w lokalnej bazie konkretnej placówki. Jeżeli po zmianie numeru część komunikatów nadal trafia nieprawidłowo, warto sprawdzić oba miejsca.
Rozdzielenie kanałów komunikacji ma znaczenie również dla ochrony prywatności. Przegląd badań dotyczących aplikacji mobilnych w ochronie zdrowia wykazał, że użytkownicy zwracają szczególną uwagę na poufność, ochronę informacji i kontrolę nad tym, kto może uzyskać dostęp do wiadomości dotyczących zdrowia. Wcześniejszy przegląd Cochrane dotyczący komunikacji mobilnej podkreślał natomiast, że prawidłowe dane kontaktowe i bezpieczne przechowywanie informacji są podstawowymi warunkami ochrony prywatności przy wykorzystywaniu wiadomości tekstowych.
Jak odebrać e-receptę bez powiadomienia SMS?
E-receptę można odebrać i zrealizować również bez wiadomości tekstowej. Dostępne rozwiązania obejmują wiadomość e-mail, aplikację mojeIKP oraz wydruk informacyjny otrzymany od osoby wystawiającej dokument. Dzięki temu brak aktualnego numeru telefonu nie powoduje utraty dostępu do wystawionego dokumentu.
W aplikacji mojeIKP dokumenty są dostępne bezpośrednio po zalogowaniu. Przy realizacji można pokazać farmaceucie kod QR, dzięki czemu nie ma potrzeby podawania numeru PESEL na głos. Oficjalne materiały wskazują tę metodę jako jeden z podstawowych sposobów korzystania z cyfrowych dokumentów na smartfonie.
Dostępne sposoby odbioru obejmują:
- Wiadomość tekstową z czterocyfrowym kodem po wcześniejszym podaniu numeru i wybraniu takiej formy powiadomień.
- Wiadomość e-mail z informacją o wystawionym dokumencie w pliku PDF.
- Aplikację mojeIKP z dostępem do dokumentu i kodem QR.
- Wydruk informacyjny otrzymany podczas kontaktu z osobą wystawiającą dokument.
Alternatywne kanały są istotne między innymi dla osób, które rzadziej korzystają ze smartfona, nie chcą otrzymywać wiadomości tekstowych albo zmieniły numer. Pozwalają także dostosować sposób odbierania informacji do własnych potrzeb bez zmiany zasad samej realizacji.
Q&A – najczęstsze pytania o numer telefonu i kod dostępu
Czy numer telefonu można zmienić samodzielnie?
Tak. Po zalogowaniu na pacjent.gov.pl należy wejść w ustawienia konta i edycję danych, a następnie zaktualizować numer oraz zapisać ustawienia dotyczące sposobu otrzymywania informacji.
Czy PESEL zawiera informację o numerze telefonu?
Nie. Jest identyfikatorem osoby, natomiast numer telefonu jest odrębną daną kontaktową. Aby otrzymywać wiadomości tekstowe z centralnego systemu, trzeba podać numer w ustawieniach konta i wybrać odpowiednią formę powiadomień.
Czy numer podany w przychodni automatycznie trafia do IKP?
Nie należy tego zakładać. Placówka może przechowywać numer w swoim własnym systemie teleinformatycznym, podczas gdy centralne usługi korzystają z danych zapisanych w ustawieniach konta użytkownika. Oficjalne materiały dotyczące e-rejestracji wyraźnie rozróżniają wiadomości przesyłane na podstawie danych konta od komunikatów wysyłanych według danych przekazanych placówce.
Czy wiadomość z kodem może zawierać link?
Oficjalna wiadomość dotycząca wystawionego dokumentu powinna zawierać czterocyfrowy kod dostępu, a nie odsyłacz wymagający kliknięcia. Centrum e-Zdrowia zaleca szczególną ostrożność wobec wiadomości zawierających link, zwłaszcza gdy odbiorca nie spodziewał się żadnego dokumentu.
Czy bez telefonu można wykupić przepisane preparaty?
Tak. Można skorzystać między innymi z wydruku informacyjnego albo informacji dostępnych innym kanałem. W aplikacji mojeIKP dostępny jest kod QR, który można przedstawić w aptece bez podawania numeru PESEL na głos.
Czy zmiana numeru ma znaczenie dla bezpieczeństwa?
Tak. Badania dotyczące cyfrowej komunikacji zdrowotnej wskazują, że zmiana numeru, utrata urządzenia lub korzystanie ze wspólnego telefonu mogą wpływać na poufność wiadomości. Po zmianie numeru warto więc odpowiednio szybko zaktualizować dane kontaktowe w usługach, z których się korzysta.
Źródła
- Centrum e-Zdrowia, pacjent.gov.pl. Krok 4. Co robić z e-receptą. Oficjalna instrukcja dotycząca ustawienia numeru telefonu i otrzymywania czterocyfrowego kodu SMS.
- Centrum e-Zdrowia, pacjent.gov.pl. Internetowe Konto Pacjenta — centrum wsparcia. Informacje dotyczące danych kontaktowych oraz wyboru powiadomień SMS i e-mail.
- Centrum e-Zdrowia, pacjent.gov.pl. Twoje bezpieczne IKP. Zasady rozpoznawania prawidłowych wiadomości dotyczących elektronicznych dokumentów oraz korzystania z aplikacji mojeIKP.
- Centrum e-Zdrowia, pacjent.gov.pl. E-recepta pod lupą. Oficjalne informacje dotyczące bezpieczeństwa wiadomości i prób oszustwa.